Waterweerbaarder dankzij treatment wetlands
Het Interreg Vlaanderen-Nederland project Aquatuur wil de klimaatrobuustheid verbeteren en de zoetwaterbeschikbaarheid verhogen met groenblauwe natuurgebaseerde oplossingen. Dit project, gefinancierd door Europa, loopt van mei ’23 tot mei ’27. Eén van de cases rond het zuiveren van oppervlaktewater spitst zich toe op treatment wetlands in de Scheldemondregio (West- en Oost-Vlaanderen en Zeeland). Deze creëren extra waterbeschikbaarheid voor landbouw, natuur en industrie.
Demosite in Assenede: lessons learned
Onderzoekers Catarina Baptista (VITO) en Mireille Martens (HZ University of Applied Sciences) deelden hun inzichten over treatment wetlands. Kort voor u samengevat. De VITO-demosite in Assenede onderzoekt hoe natuurgebaseerde zuiveringsconcepten de kwaliteit van oppervlaktewater kunnen verbeteren. De eerste meetresultaten zijn veelbelovend voor de verwijdering van nutriënten en micropolluenten. Verdere monitoring moet prestaties, geschikte set-up, seizoenseffecten en geschikte toepassingen onderbouwen. Een bronaanpak blijft echter altijd de eerste keuze. Als onderdeel van een bredere waterstrategie, eventueel in combinatie met grijze infrastructuur, hergebruik, buffering en infiltratie, bieden treatment wetlands mooie perspectieven. Ook niet-technische barrières (o.m. politieke urgentie, regelgeving, ruimtebeslag) remmen een bredere uitrol af. Bijkomende metingen moeten prestaties doorheen de seizoenen en voor meerdere waterkwaliteiten betrouwbaar beoordelen. Praktijkprojecten moeten meer dan zuiveringsprestaties meten. Het delen van data rond o.m. onderhoud en ecosysteemdiensten kan de opschaling versnellen.
Vertrek van de concrete watervraag
Een treatment wetland is geen standaardoplossing. Alles begint bij de concrete watervraag: welke waterstroom is beschikbaar, welke kwaliteit heeft die, waarvoor wil je het water gebruiken en welke kwaliteit is daarvoor vereist? Ruimte, debiet, vuilvracht, type polluent, eigenaarschap, seizoensvariatie, beheer en vergunningen horen samen in één ontwerp. Hieruit blijkt of een wetland zelfstandig volstaat of deel moet uitmaken van een hybride oplossing.
Interactieve workshop
De deelnemers aan de workshop - verdeeld in zes groepen - vertrokken vanuit het gewenste toekomstbeeld voor 2050: de impact van droge en natte jaren in de Vlaams-Nederlandse grensregio verminderen door treatment wetlands breder toe te passen. Mijlpalen voor de komende 1, 3, 5, 10 en 20 jaar werden geïdentificeerd en allerlei al dan niet technische barrières onderzocht. Een complexe oefening, vooral voor het scenario van natte jaren. Bij droogte is de nood aan extra bruikbaar water relatief gemakkelijk te benoemen. In natte jaren zijn doelen, toepassingsmogelijkheden en belangen minder eenduidig. Bovendien kan een nat jaar nog steeds droge periodes bevatten. Waterkwantiteit en -kwaliteit moeten samen doorheen het jaar worden bekeken.
Enkele barrières
Verschillende regelgevingen (bijvoorbeeld rond compostering en captatie) sluiten niet goed op elkaar aan. Voor initiatiefnemers is het vaak onduidelijk welke vergunning of melding nodig is. De startinvestering, grondkosten en onzekere baten maken beslissingen moeilijk. De relevante baten vallen bovendien bij verschillende partijen. Gegevens over prestaties, onderhoud, langetermijneffecten, klimaatrobuustheid en nieuwe micropolluenten zijn nog versnipperd. Niet-specialisten vinden moeilijk het passende systeem.
Gedeeld toekomstbeeld
De workshop leverde een aantal gedeelde inzichten op:
- Er zijn al veel inspanningen geleverd om de Kaderrichtlijn Water te behalen, verdere gezamenlijke inspanningen zijn nodig.
Overstorten hebben verdere aandacht nodig, mogelijks via treatment wetlands. - Waterstromen worden beter gescheiden, gezuiverd, opgeslagen en hergebruikt. Bedrijven moeten waar mogelijk verder inzetten op waterhergebruik of water uitwisselen binnen clusters.
- Treatment wetlands inzetten waar bronmaatregelen niet volstaan en ze bijdragen aan waterkwaliteit en -beschikbaarheid en ecosysteemdiensten.
- Natuurgebaseerde en grijze infrastructuur kunnen samen een flexibel systeem voor droge én natte omstandigheden vormen.
- Eigenaarschap, beheer, financiering en monitoring vooraf regelen, zodat systemen langdurig blijven functioneren.
Naar concrete acties
De voorlopige bevindingen worden verder geanalyseerd en vergeleken met literatuur en ervaringen uit andere Aquatuur-cases. In een volgende fase worden concrete acties overwogen: waar kunnen betrokken partijen vandaag beginnen, wie neemt welke rol op en welke middelen zijn daarvoor nodig? De VITO demosite in Assenede blijft een belangrijke leeromgeving voor monitoring, ontwerpoptimalisatie en samenwerking. Niet enkel voor het testen van zuiveringstechnieken, maar ook voor het samenbrengen van technische, ruimtelijke, juridische en economische voorwaarden voor toepassing in de praktijk.
Door Philip Declercq
