Wilgenproject sleept award in de wacht

De West-Vlaamse drinkwatermaatschappij Aquaduin heeft de Blue Innovation Captain-award in de wacht gesleept tijdens de Blue Innovation Party in Antwerpen met het innovatieve afvalwaterbehandelingsproject met wilgen. Met de Blue Innovation Awards plaatst De Blauwe Cluster innovatieve projecten, producten en diensten in de blauwe economie in de schijnwerpers. Emmanuel Van Houtte, directeur bij Aquaduin, geeft meer toelichting.

Midden december vond de plechtige uitreiking van de Blue Innovation Awards 2022 plaats in het Havenhuis in Antwerpen. De inzendingen werden beoordeeld op vijf criteria, namelijk het innovatief karakter, de link met economische activiteiten in, op en aan zee, het marktpotentieel, de internationale ambities en de uitstraling en de link met de duurzame ontwikkelingsdoelstellingen van de Verenigde Naties. Het wilgenproject van Aquaduin is in de prijzen gevallen. In dit project doet Aquaduin onderzoek naar het potentieel van wilgenvelden om afvalwater verder op te zuiveren. Dit kan helpen om het structureel tekort aan water in België aan te pakken.

Start project

Sinds 2002 produceert Aquaduin drinkwater uitgaande van gezuiverd huishoudelijk afvalwater. Het wilgenproject vloeide voort uit een casestudie die deel uitmaakte van het Demoware-project (2013-2016). “De belangrijkste doelstelling was en is het verwijderen van nutriënten en organische belasting uit het concentraat van de omgekeerde osmosebehandeling in het waterproductiecentrum Torreele in Wulpen voordat het in een kanaal wordt geloosd”, zegt Emmanuel Van Houtte, directeur bij Aquaduin. “Dat water wordt behandeld met membranen: opeenvolgend ultrafiltratie en omgekeerde osmose. Vervolgens wordt het geïnfiltreerd in de duinen. Dat water pompen we dan terug op en dan is het weer drinkwater. Van de behandeling blijft wel nog een restproduct over, namelijk een concentraatstroom. Het water dat we lozen in het kanaal. Het water bevatte vroeger heel wat fosfor en stikstof, dus heel wat nutriënten. Met het wilgenproject hebben we dat kunnen verminderen.”

Geconcentreerde afvalstroom

De geconcentreerde afvalstroom kan Aquaduin nu dankzij het wilgenveld verder behandelen. Eind 2021 voltooide Aquaduin de aanleg van het wilgenveld in Koksijde. Na enkele voorbereidende testen werd het wilgenveld op 11 januari 2022 automatisch in gebruik genomen. De totale oppervlakte bedraagt ongeveer 8.500 m² aan wilgen. “Met het wilgenproject wordt daar dus een extra behandeling op de concentraatstroom gezet”, zegt Emmanuel Van Houtte. “We komen op 35 procent verwijdering van stikstof, wat de belangrijkste component is in het concentraat. Ook 20 procent extra fosfor wordt uit het milieu gehouden. We hebben als openbaar bedrijf een voorbeeldfunctie en willen zo veel mogelijk nutriënten uit het water verwijderen. Voordeel is ook dat we minder lozingstaks betalen.” Het zal jaarlijks 600.000 tot 800.000 m³ concentraat behandelen.

Extra grondstof

Om de drie à vier jaar worden de wilgen gekapt. Vervolgens schieten de wilgen weer op. Dat zorgt voor een aardige productie van biomassa. De komende jaren is er dus ook houtproductie. “De wilgen leveren bijkomend waardevolle grondstof die kan ingezet worden als biomassa, oeverversterking, bouwmateriaal en alternatieve koolstofbron”, zegt Emmanuel Van Houtte. “De bedoeling is om er iets nuttigs mee te doen en lokaal, zodat er niet te veel getransporteerd moet worden. We gebruiken de houtschilfers als bodemverbeteraar. Of we kunnen het hout gebruiken om serres te verwarmen. Het zijn dezelfde soort wilgen die vroeger gebruikt werden om manden te vlechten. Dus we kunnen er opnieuw een lokaal product mee maken, denk maar aan manden en stoelen. Die kunnen dan aan de kust gebruikt worden. Het hout van wilgen kan dus ook als oeverversteviging gebruikt worden. Daarvoor werden de wilgen trouwens vroeger ook gebruikt.” Volgens een berekening van Aquaduin vooraf zou het project hen niets kosten. De vooruitzichten zijn ook goed. “We hebben nu wel een crisis in Oekraïne meegemaakt”, zegt Emmanuel Van Houtte. “De biomassa die we produceren zal een heel andere waarde krijgen. Het kan zijn dat de biomassa op termijn een enorme meerwaarde geeft aan het project. Het zal zeker niet minder geven. Het is zowel ecologisch als economisch belangrijk om het te doen.”

Zoutresistente bomen

De keuze voor wilgen lag voor de hand. Deze planten verdragen het zoutgehalte van het concentraat dat varieert tussen 2.000 en 8.000 µS/cm. “Het wilgenveld lijkt op een aangelegd rietveld maar hier worden wilgen gebruikt in plaats van riet (Phragmites)”, zegt Van Houtte. “We hebben daar verschillende jaren onderzoek op gedaan. Na een proefproject hebben we bepaalde wilgen geselecteerd. Het was belangrijk om de juiste wilgen te selecteren die tegen het zout kunnen. Het concentraat heeft een zeker zoutgehalte. Iedere plant die je gebruikt moet resistent zijn aan het zoutgehalte. We hebben wilgensoorten geselecteerd op zoutresistentie. Dat hebben de proeven uitgewezen. En dan hebben we een proefveld aangelegd met deze resistente soorten. En zo zijn we uiteindelijk bij de aanleg van een groot veld gekomen, op basis van de positieve ervaringen die we hadden met het proefproject. Riet is veel minder zoutresistent. Riet kan geen groot zoutgehalte verdragen.”

Droogte

Omdat er continu afvalwater aan de wilgen wordt aangevoerd, hebben de wilgen tijdens de zomer zeker geen last van de droogte. “We sturen continu het concentraat erover”, zegt Van Houtte. “Als de concentraatstroom zou stoppen, dan blijft er water in. We kunnen het niveau regelen, zodat er altijd water in blijft staan. Dergelijke projecten kunnen in theorie ook toegepast worden bij bedrijven voor extra zuivering. Waar je dus het afvalwater naartoe stuurt, zullen de wilgen alvast niet lijden onder de droogte.” Het niveau van het water moet wel altijd in de gaten worden gehouden. “We moeten het wel bijregelen”, zegt Van Houtte. “Het waterniveau mag niet te hoog zijn. In het begin hebben we wat moeten zoeken. Het is niet de bedoeling dat de wilgen onder water staan. Het mag natuurlijk ook niet droog komen. Als de productie stopt of er is een probleem, dan proberen we het niveau in het wilgenveld voldoende hoog te houden. Zodat de wortels in het water blijven staan. De wilgen zijn het immers continu gewoon om continu water te zien. Je kan zomaar niet de omstandigheden van de natuur wijzigen. Dat heeft grote gevolgen. We moeten er altijd voor zorgen dat ze hun voeten in het water hebben. We zijn er 15 jaar mee bezig.”

Toekomst

In de nabije toekomst zal Aquaduin onderzoeken of (een deel van) dit gezuiverde water verder kan worden hergebruikt in plaats van het in het kanaal te lozen. “Er wordt op dit ogenblik al nagedacht over volgende stappen”, zegt Van Houtte. “Eventueel willen we het water in de verre toekomst niet meer naar het kanaal sturen, maar terugsturen naar ons waterzuiveringsstation om het weer te zuiveren. We zullen binnenkort kijken welke extra zuivering mogelijk is. Zo kunnen we het rendement nog verhogen op lange termijn. Dat is iets voor de komende jaren.” Het wilgenproject maakt deel uit van het FRESH4Cs-project dat financiering ontving uit het Interreg 2 Zeeën-programma 2014-2020. Het wordt medegefinancierd door het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling.

Over Aquaduin

Aquaduin (tot 2021 Intercommunale Waterleidingsmaatschappij van Veurne-Ambacht – IWVA) is een West-Vlaamse intercommunale voor drinkwatervoorziening. Aquaduin levert drinkwater aan de Westkust, dus De Panne, Nieuwpoort, Veurne, Alveringem en een stukje van Diskmuide. Ze hebben 63.000 permanente bewoners in het gebied. Het bedrijf vormt samen met de 5 andere Vlaamse waterleidingbedrijven de koepel AquaFlanders. De IWVA werd opgericht op 24 december 1924 tussen de gemeenten Adinkerke, De Panne, Nieuwpoort, Oostduinkerke en Veurne. Voor de productie kon meteen vertrokken worden van de drinkwatervoorziening, in het Domein Cabour aangelegd door het Belgische Leger in de Eerste Wereldoorlog. Na de nodige modernisering werd in 1927 begonnen met de aanleg van het distributienetwerk. In 1934 sloot Koksijde zich aan. In 1947 werd een nieuwe winning aangeboord in de duinpan van St. André (op de grens van Oostduinkerke en Koksijde). De vraag naar water nam in de loop van de jaren sterk toe, zowel vanuit de landbouw als het zich ontwikkelende kusttoerisme. Sedert 2021 voert de maatschappij de naam Aquaduin. In 2022 produceerde Aquaduin 3.948.658 m³ drinkwater en er werd 4.626.576 m³ drinkwater gedistribueerd. Aquaduin is ook eigenaar van het natuurgebied Doornpanne in Koksijde maar ook de duingebieden Cabour en Ter Yde en de waterwinning De Westhoek.

Emmanuel Van Houtte, directeur bij Aquaduin

“Met het wilgenproject wordt er een extra behandeling op de concentraatstroom gezet”, zegt Emmanuel Van Houtte.

“We hebben als openbaar bedrijf een voorbeeldfunctie”, zegt Emmanuel Van Houtte.