Nieuwe tool voor Aquaponics

Gedurende drie jaar hebben de Smart Aquaponics partners samengewerkt aan drie tools: een cursus voor het onderwijs en twee digitale applicaties. Een applicatie om een virtueel aquaponicssysteem te ontwerpen en de opbrengsten te simuleren en een applicatie om de werking van een aquaponicssysteem van op afstand te kunnen opvolgen via sensoren. De projecten werden zopas voorgesteld.

Aquaponics is een intrinsiek duurzame techniek: water verrijkt met visuitwerpselen wordt gebruikt om planten te voeden; water gefilterd door planten kan worden teruggevoerd naar viswater. In vergelijking met conventionele systemen maakt aquaponics het mogelijk om de vraag naar water, de hoeveelheid vis die in de natuur wordt uitgescheiden en de vraag naar synthetische meststoffen voor groenten te verminderen. Aquaponics maakt ook voedselproductie mogelijk in normaal ongeschikte omgevingen, zoals vervuilde bodems, stedelijke omgevingen of droge gebieden. De gelijktijdige aanwezigheid van vis en groenten in hetzelfde systeem betekent dat er geen pesticiden of antibiotica worden gebruikt. Aquaponics maakt het dus mogelijk om verse groenten en vis aan te bieden en tegelijkertijd de ecologische impact aanzienlijk te verminderen. Aquaponics is een zich snel ontwikkelende sector op mondiaal niveau. België en Frankrijk dragen daar volop aan bij. We vinden systemen bij individuen, in scholen (PTI in Kortrijk, Odisee), stedelijke gemeenschappen (Tast’in Five), universiteiten (ULiège, Yncréa) maar ook kleinschalige, professionele systemen, in winkels en restaurants, op stadsboerderijschaal , het bedrijf BIGH in Abattoirs d’Anderlecht (0,2 ha) maar binnenkort ook op industriële schaal bij aqua4C (Kruishoutem) of Tomato Master (20 ha in Deinze).

Smart aquaponics

Smart Aquaponics is een project van Interreg Frankrijk-Wallonië-Vlaanderen met als doel de ontwikkeling en adoptie van aquaponics te bevorderen. Smart Aquaponics is zowel een hulpmiddel voor monitoring, besluitvorming als training en zou tegen de herfst de eerste aquaponics-systemen moeten uitrusten. Workshops over dit thema kunnen dus gegeven worden in scholen, non-profit organisaties en andere gemeenschapsstructuren. Dit om synergiën te creëren en tegelijkertijd teelttechnieken vol potentie te (her)introduceren. Het project stelt voor om de obstakels weg te nemen die de inzet van aquaponics in de weg staan, namelijk het gebrek aan opleiding, expertise en technische hulpmiddelen. In de praktijk ontwikkelt Smart Aquaponics een reeks verbonden tools. Deze techniek laat toe om een lokaal, vers en hoogkwalitatief product te produceren op een beperkte oppervlakte in een stedelijke omgeving. In Europa kwam de aquaponicssector in 2018 in opmars. In Frankrijk zijn er al 22 professionele aquaponicsboerderijen en staan er 23 projecten in de steigers. In België zijn er 13 professionele aquaponicsbedrijven in ontwikkeling.

Computermodel

C-RAU (Urban Agriculture Research Centre in Gembloux Agro-Bio Tech ULiège) heeft zopas een computermodel voltooid dat aquaponics-systemen simuleert. Deze maken het mogelijk om groenten en vis op één plek te produceren. Dit model is de basis van een even slimme als innovatieve toepassing: Smart Aquaponics. Dankzij deze app wordt het mogelijk om te leren over goede aquaponics-praktijken, terwijl je plezier hebt. Of hoe wetenschap en games elkaar ontmoeten. “In de geest van “serious gaming” stelt deze applicatie je in staat om opnieuw verbinding te maken met een kweektechniek die hernieuwde interesse ervaart: aquaponics”, zegt Prof. Haïssam Jijakli, oprichter van C -RAU, bij Gembloux Agro-Bio Tech ULiège en coördinator van het Smart Aquaponics-project. “Al in gebruik ten tijde van de Azteken, is het tegenwoordig een integraal onderdeel van stadslandbouw. Bodemloze cultuur met veel voordelen, aquaponics wordt toegankelijk voor zoveel mogelijk mensen, van particulieren tot bedrijven, waaronder horeca, scholen en zelfs verenigingen. “

Nieuwe applicatie

In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, is aquaponics niet beperkt tot het voeren van vissen en tuinieren. “Het gaat om het creëren van een echt ecosysteem ‘van wieg tot wieg’ en dit te laten duren”, zegt Prof. Haïssam Jijakli, oprichter van C -RAU, bij Gembloux Agro-Bio Tech ULiège, en coördinator van het Smart Aquaponics-project. “Met onze applicatie kunnen we de technische aspecten van dit productiemodel laten zien, gebaseerd op wetenschappelijke observaties. De aanpak is even gebruiksvriendelijk als leuk: Smart Aquaponics is een beetje ‘in een Tamagotchi-geest’ ontworpen.” Smart Aquaponics verwijst naar zowel het project dat sinds 2018 door Europa wordt gefinancierd als de interactieve applicatie zelf, die vanaf heden beschikbaar zal zijn voor gebruikers. In vergelijking met aquaponics-modellen die tot nu toe bestaan, is dit systeem modulair, toegankelijk en repliceerbaar. Smart Aquaponics is ook een participatief en evoluerend hulpmiddel. Het wordt in de loop van de tijd verrijkt door feedback te integreren. Met andere woorden, hoe meer de gebruikersgemeenschap groeit, hoe nauwkeuriger de app wordt. Dit kleine systeem kan ook worden geprofessionaliseerd, tot de oprichting van een aquaponics-boerderij. Zoals die er al zijn bij ons bijvoorbeeld in de Ferme Abattoir in Anderlecht (BIGH).”

Investering

Europa mobiliseert 2 miljoen euro om aquaponics te ontwikkelen. Aquaponics is een erkende ecologische techniek voor de gecombineerde productie van groenten en vis. Expertise is uitgekristalliseerd in het Frans-Belgische bekken, maar wordt geconfronteerd met uitdagingen die inherent zijn aan de nieuwigheid: het gebrek aan opleiding en hulpmiddelen die voor iedereen toegankelijk zijn. Om deze obstakels te helpen wegnemen, hebben middelbare en hogere scholen en universiteiten het Smart Aquaponics-project in het leven geroepen. Dit grensoverschrijdende samenwerkingsproject van Interreg wordt ondersteund door Europese fondsen voor regionale ontwikkeling. Het heeft tot doel de ontwikkeling van aquaponics onder individuen, gemeenschappen en professionals te bevorderen door middel van online training en digitale controletools. De faculteit Gembloux Agro-Bio Tech aan de Universiteit van Luik, een pionier in Europa voor het onderzoek en de ontwikkeling van innovatieve stadslandbouwtechnologieën, coördineert het Smart Aquaponics-project, dat officieel gelanceerd werd op 20 september 2021 in Lille.

Sensoren

Sommige middelbare scholen, zoals het PTI (Provinciaal Technisch Instituut), in Kortrijk, of het Don Bosco Instituut, in Sint-Lambrechts-Woluwe, die al een aquaponics-systeem hebben, overwegen de integratie van Smart-technologie Aquaponics. Nick Pannecoucque, leerkracht aan het Provinciaal Technisch Instituut (PTI) in Kortrijk, is betrokken bij het project. “We zijn tevreden met het project en hebben veel bijgeleerd. De app van de monitoring is ok. Qua educatie naar de leerlingen kon het project wel beter. We zouden graag een smart game ontwikkelen zodat we de leerstof op een meer interactieve manier kunnen aanleren. Wie ons daarbij kan helpen, moet dat zeker doen. In het Aquaponics systeem hebben we sensoren van de hydrocultuur en de aquacultuur in één opzicht samengebracht. Dat is nog niet eerder gebeurd. In de aquacultuur en hydrocultuur bestaan er al veel sensoren maar de communicatie tussen die twee was er nog niet. De sensoren verzamelen allerhande data. Op de app kunnen we het visualiseren. We tonen aan dat het systeem werkt, zodat industriële partners ervan kunnen gebruik maken. Er zijn nog uitdagingen. Er is al veel onderzoek gebeurt naar nitrificatie. Maar we weten weinig over het fosfaatgehalte. Kunnen we dat makkelijk gaan meten? Die biofilter kan nog beter in kaart gebracht worden. Daar kan de watertechnologiesector ons zeker bij helpen. Welke bacteriën zitten daar in en welke heb je nodig. Op die manier kan je ervoor zorgen dat de afvalstoffen optimaal worden omgezet naar voedingsstoffen. Het systeem bespaart water. Als je tomaten gaat kweken in volle grond, dan ga je volgens de literatuur een 70-tal liter water nodig hebben om één kilo water te produceren. In het hydrocultuursysteem – en ook bij de Aquaponics – ga ja naar 7 tot 10 liter water. Dan bespaar je veel water.”

Prof. Haïssam Jijakli, oprichter van C -RAU, bij Gembloux Agro-Bio Tech ULiège, en coördinator van het Smart Aquaponics-project.

“Met onze applicatie kunnen we de technische aspecten van dit productiemodel laten zien, gebaseerd op wetenschappelijke observaties.”

Nick Pannecoucque, leerkracht aan het Provinciaal Technisch Instituut (PTI) in Kortrijk, is betrokken bij het project.

“We zijn tevreden met het project en hebben veel bijgeleerd.”