Legionellapreventie verdient kordatere aanpak
Legionellapreventie verdient kordatere aanpak
Els Wauman (Servaco Food Control): “De gevaarlijkste soort, die verantwoordelijk is voor de meeste gevallen van legionellose, is legionella pneumophila serotype 1.”
Anke Van Remoortere (Grundfos): “Eén Oxiperm Pro-aanmaakunit kan drie individuele watercircuits behandelen.”
Anne-Mie Veermeer (Ekopak): “Ziek worden door legionella kan door besmette aerosolen (kleine waterdruppels) in te ademen.”
1976: 221 oud-strijders worden ziek als in een hotel in het Amerikaanse Philadelphia legionella wordt gedetecteerd. Erger nog, 34 mensen overlijden aan de gevolgen van de bacterie. 43 jaar later is het probleem in ons land actueler dan ooit als ook in Evergem tientallen mensen ziek worden door legionella en helaas ook enkele mensen het leven laten. Dringend tijd om het probleem nog eens op de voorgrond te plaatsen, vonden ze bij waterbehandelaar Ekopak, doseersysteemleverancier Grundfos en labo Servaco Food Control, dat onderzoek doet naar de aanwezigheid van legionella in water.
Legionella is de geslachtsnaam voor een groep zuurstofminnende en staafvormige bacteriën die leven in zoet water. Ze worden onderverdeeld in een veertigtal species en ruim zestig serotypen.
“De gevaarlijkste soort is legionella pneumophila serotype 1, die verantwoordelijk is voor de meeste gevallen van legionellose of ‘de veteranenziekte’”, weet Els Wauman van Servaco Food Control. “Ze kan leiden tot een longontsteking en vereist een snelle behandeling met specifieke antibiotica om blijvende letsels of een dodelijke afloop te vermijden. Er zijn ook lichtere varianten, die ook ziekte (bijvoorbeeld griepachtige verschijnselen) kunnen veroorzaken, maar dan verdwijnen die symptomen vanzelf na enkele dagen.”
Legionella kan zowel in buiten- (bijvoorbeeld oppervlakte- en grondwater) als binnenmilieus voorkomen en groeit vooral snel bij temperaturen tussen de 25 en de 55 °C. “Vanaf 60 °C sterft de bacterie weer af, maar ze kan zich tegen die hogere temperaturen wapenen door zich bijvoorbeeld te nestelen in biofilms. Ook bij aanwezigheid van voldoende aminozuren (cysteïne), sediment (bijvoorbeeld kalkaanslag), bij stilstaand water en/of dode punten in een waterdistributiesysteem voelt de bacterie zich kiplekker.”
Analyse
Een klassieke manier om legionella op te sporen is via uitplating. “Dit is een gefaseerd proces dat bestaat uit filtratie en concentratie; enting en incubatie; interpretatie, telling en bevestiging”, vervolgt Els Wauman. “Een tweede methode is de PCR-methode, die we vooral toepassen bij acute problemen omdat je binnen de 24 uur al resultaten hebt. Als de bacterie aanwezig is, analyseren we ze verder door de klassieke methode. Deze methode is ideaal om snel mogelijke bronnen op te sporen en de impact van de desinfectie te volgen.”
Wetgeving
Ons land heeft zowel een federale (koninklijk besluit Agentia van 4 augustus 1996) als een Vlaamse wetgeving (Legionellabesluit van 9 februari 2007) over de bacterie, met als doel preventie van de veteranenziekte op publiek toegankelijke plaatsen. De wetgeving focust zich op vijf toepassingsgebieden: watervoorzieningen, koeltorens, klimaatregelingssystemen, andere watersystemen (bijvoorbeeld tandheelkundige units) en exposities (aerosolproducerende installaties tijdens bijvoorbeeld beurzen). “Voor alle toepassingsgebieden moeten een algemeen beheersplan, een risicoanalyse en preventieve, controlerende en correctieve maatregelen worden uitgeschreven. Er moet ook een logboek worden bijgehouden met registratie van de verschillende controles en genomen maatregelen, en rapportering van het laboratorium en onderhoudsbeurten. Voor elk toepassingsgebied zijn ook specifieke actiedrempels vastgelegd”, verduidelijkt Els Wauman. Op het gebied van actiedrempels en analysefrequentie is de wetgeving in België echter evenwel minder streng dan in Nederland (Drinkwaterbesluit 2011).
Chloordioxide
Acht jaar geleden erkende de Vlaamse overheid Oxiperm Pro als alternatieve beheersmaatregel voor het bestrijden en voorkomen van legionella. Dat systeem van Grundfos pakt legionella aan door de aanmaak van chloordioxide (ClO2).
“ClO2 is een instabiel gas dat in situ moet worden aangemaakt”, aldus Anke Van Remoortere, external sales engineer bij Grundfos. “Chloordioxide is het desinfectant met het hoogste desinfecterend vermogen. Opgelost in water in lage concentraties, kan het gedurende enkele dagen worden bewaard zonder ontbinding. ClO2 bestrijdt bacteriën, schimmels, virussen en verwijdert biofilms. Bovendien vormt het geen THM of chloramines en bestrijdt het ook geuren. Bij plaatsing van dit toestel mag de eindgebruiker ook afwijken van de temperatuurzones die vereist zijn voor thermisch beheer (vertrek 60 °C, retour 55 °C), wat voor een fikse energiebesparing zorgt.”
Het toestel laat zich eenvoudig installeren en implementeren. “Om in de reactor een reactie te creëren, voeren we verdunningswater in door het openen van een magneetventiel. Vervolgens wordt NaClO2 via de doseerpomp aangemaakt, en tot slot HCl. De sturing gebeurt op basis van niveaumetingen in de reactor en de reactie geschiedt onder atmosferische druk. In de reactor vindt dus geen drukopbouw plaats. Nadat de reactie is voltooid, wordt het aangemaakte chloordioxide naar de onderliggende opslagtank overgeheveld. Als het niveau in die tank onder het minimum zakt, wordt er opnieuw een batch aangemaakt.”
Het uitgangssignaal van de debietmeter wordt verbonden met de Oxiperm Pro-besturingsmodule, die de doseerpomp aanstuurt in functie van een proportionele dosering. De doseerpomp staat in verbinding met de interne opslagtank. De concentratie aan chloordioxide in de waterleiding wordt continu opgevolgd.
Eén Oxiperm Pro-aanmaakunit kan drie individuele watercircuits behandelen. “Het is een eenvoudig te programmeren systeem waarbij ClO2 vers wordt aangemaakt op een betrouwbare manier. Als leverancier raden we exploitanten wel aan om een kwalitatieve waterbehandelaar, zoals bijvoorbeeld Ekopak, onder de arm te nemen. Sowieso moeten exploitanten ook na plaatsing van dit toestel alle vereiste zaken (opmaak van risicoanalyse en beheersplan, uitvoeren van beheersmaatregelen, temperatuurcontrole en staalname) blijven opnemen”, besluit Anke Van Remoortere.
Desinfectie
Bij Ekopak zijn ze sinds jaar en dag gespecialiseerd in industriële waterbehandeling en desinfectie. Legionellapreventie en -bestrijding is iets waar het team zowat dagelijks mee bezig is. “Ziek worden door legionella kan door besmette aerosolen (kleine waterdruppels) in te ademen. Zeker bij koeltorens ‘in wacht’, douches die een week niet meer gebruikt zijn en in afgesloten leidingen is het gevaar voor vorming van deze bacterie reëel”, getuigt Anne-Mie Veermeer, technical sales engineer desinfectie bij Ekopak. “Legionella groeit heel snel in biofilm, een laag van micro-organismen die zich door zelf geproduceerd slijm aan een oppervlak (zoals de binnenkant van leidingen, boilers, warmtewisselaars, expansievaten, buffers, koeltorens) vasthecht.”
Bij een positieve test moet er uiteraard desinfectie gebeuren, maar moet ook het beheersplan worden geëvalueerd. “Desinfectie kan via verschillende biocides (H2O2, Cl2, ClO2). Chloordioxide is, in een drinkbare dosering (circa 0,4 ppm in koud water) in staat om biofilm af te breken. De hulp van een gespecialiseerd waterbehandelaar is zowel preventief als curatief belangrijk om een installatie op maat uit te werken, alles 24/24 op te volgen en de resultaten te interpreteren, zodat het probleem zo snel en adequaat mogelijk kan worden gebannen.”
Door Bart Vancauwenberghe
