Door Matthias Vanheerentals

Doucht Vlaanderen binnenkort met regenwater?

De Grote Waterenquête polste hoe Vlaanderen anno 2022 denkt over water. De eerste resultaten tonen dat het waterbewustzijn toeneemt. Zo vindt 54 procent van de respondenten dat water nu al schaars is en verwacht 84 procent dat het in de toekomst nog schaarser zal worden. Voor dat regenwater is een belangrijke rol weggelegd volgens de respondenten. We praten hierover met Verolien Cauberghe, professor communicatiewetenschappen die zich specialiseert in het promoten van duurzame gedragsveranderingen aan de UGent.

“De respondenten uit de studie geven aan dat ze regenwater meer willen benutten”, zegt Verolien Cauberghe. “In de eerste plaats omdat het kostenbesparend is en goed voor het milieu. Ze zien het als de meest geschikte bron voor tal van toepassingen zoals schoonmaken, de tuin sproeien, de wc doorspoelen en de was doen. 75 procent wil het regenwater voor de wasmachinegebruiken. Maar, ook voor de douche is het voor velen (63 procent) een alternatief. In de praktijk is het echter niet zo makkelijk om met regenwater te douchen. Regenwater moet immers eerst gezuiverd worden. De wet schrijft namelijk voor dat het water dat je voor deze toepassing gebruikt aan de kwaliteitseisen voor drinkwater met voldoen in het belang van de volksgezondheid. Er is dus nog een weg te gaan voor dit realiteit wordt.”

Rol watertechnologiefabrikanten

Volgens de professor is er zeker een rol weggelegd voor watertechnologiefabrikanten. Ze geeft tips hoe watertechnologiefabrikanten hier nu het best op kunnen inspelen. “Er moet meer kennis verspreid worden hoe regenwater in een douche kan gebruikt worden. Er bestaan al diverse toepassingen om regenwater te zuiveren, maar deze zijn nog niet goed gekend bij de Vlaamse huishoudens. De stap om daadwerkelijk regenwater in huis te gebruiken is nog redelijk groot. In de studie gaf ook 57 procent van de respondenten aan dat ze advies kunnen gebruiken om hun watergebruik te optimaliseren. Slechts 28 procent geeft aan te weten waar ze advies kunnen verkrijgen. Hier is er zeker op vlak van communicatie nog veel werk te doen.”

Weinig inzicht in huidige watergebruik

Volgens de studie kunnen mensen moeilijk inschatten hoeveel water ze verbruiken en hoeveel water ze betalen voor hun water. “47 procent van de respondenten weet niet hoeveel water ze jaarlijks verbruiken en 27 procent heeft geen idee hoeveel de waterrekening bedraagt”, zegt Verolien Cauberghe. “Wanneer je geen zicht hebt hoeveel water jezelf verbruikt, en wat anderen in je directe omgeving verbruiken, is het erg moeilijk om te monitoren of je al dan niet spaarzaam omgaat met water. Doordat het gebruik van water voor veel consumenten abstract is, schatten zij hun inspanningen op het vlak van waterbesparingen vaak optimistischer in dan de werkelijkheid. Het is heel moeilijk om dat type gedrag te veranderen omdat mensen denken dat ze goed bezig zijn. Dat komt omdat er zo veel onduidelijkheid is wat mensen verbruiken en betalen. Op vlak van waterbewustzijn, moeten er dus nog stappen gezet worden.” Volgens Aqua Flanders worden er op dat vlak wel stappen gezet. “De waterbedrijven zijn volop bezig digitale watermeters te installeren”, stelt Carl Heyrman, algemeen directeur van AquaFlanders. “Daarmee krijgen klanten meer inzicht in hun verbruik. We hopen dat het hen aanzet om bewuster om te gaan met kraanwater.”

Digitale watermeter

De digitale watermeter helpt watergebruik minder abstract te maken. “Digitale watermeters kunnen echt wel een meerwaarde betekenen indien ze goed geïmplementeerd worden”, zegt Verolien Cauberghe. “Verwachten dat mensen zelf proactief hun waterverbruik gaan monitoren via een app of dergelijken is misschien een te lastige stap. Gebruiksvriendelijke toepassingen die mensen een indicatie geven van hun waterverbruik om het moment dat ze water verbruiken, kunnen mogelijks een oplossing bieden om de digitale watermeter in te zetten, om mensen op een spaarzame manier te doen om gaan met water. Vb. wanneer mensen te lang onder de douche staan, zou er een indicatie (vb. een lampje dat aangaat) kunnen gegeven worden, wanneer er een bepaalde drempel van watergebruik overschreden wordt. Dit kan ook op wekelijkse basis. Ook de vergelijking met andere in de nabije omgeving kan hierbij helpen.”

Gedragsverandering

Volgens Verolien Cauberghe zien mensen wel degelijk het belang van water in. “Mensen zijn zich meer bewust over de waterschaarste, maar de stap naar gedragsverandering is een moeilijk”, zegt Verolien Cauberghe. “Daar moet veel meer ingezet worden op begeleiding en bewustzijn om die beslissing te kunnen maken. Nu gebeurt dat veel te weinig. De waarde van water als kostbare, en schaarste bron moet meer verteld worden. Mensen gaan hun gedrag niet aanpassen, en eventueel investeringen doen om hun waterverbruik te optimaliseren zonder dat ze de waarde van water hoger inschatten. We vinden het immers vanzelfsprekend dat wanneer we de kraan opendraaien, er drinkbaar water voor handen is. Er is dus een discrepantie hoe we naar water kijken; enerzijds beschouwen mensen water als een commoditeit, die voor iedereen en altijd onbeperkt aanwezig moet zijn; anderzijds beseffen mensen dat water een kostbaar en schaars goed. Dit maakt gedragsverandering uiteraard niet evident. Het belang van water als schaars en kostbaar goed en de urgentie om kostbaar om te gaan met water komt vooral op de voorgrond tijdens perioden van hitte- en droogtegolven. . Er moet echter meer communicatie en bewustwording over water komen, ook wanneer er geen droogteperiodes zijn. Er moet op lange termijn gecommuniceerd worden over het belang van water aan de hand van motiverende narratieven. ”

Aantal respondenten

De Grote Waterenquête is een initiatief van AquaFlanders, Universiteit Gent en Vlakwa. De resultaten zijn gebaseerd op de antwoorden van 2.636 respondenten. Mensen vinden water een kostbaar en onvervangbaar goed, zo blijkt uit de Grote Waterenquête. Ze willen actie ondernemen en water besparen, regenwater gebruiken, watervervuiling vermijden en de natuur schoonhouden. We geven hierbij nog wat meer gedetailleerde resultaten. Hoe gaat Vlaanderen duurzaam om met water? 72 procent van de respondenten drinkt kraanwater. In 2018 was dit nog 59 procent. Meer dan de helft heeft thuis een regenwaterput. Er is een grote bereidheid om maatregelen te nemen waardoor regenwater beter infiltreert. Hierbij geven we nog enkele opvallende resultaten. 54 procent vindt water momenteel schaars in Vlaanderen. 84 procent denkt dat water in de toekomst schaars zal zijn. 42 procent denkt met de gevolgen van waterschaarste te maken te krijgen. Water wordt gezien als onvervangbaar en kostbaar (98 procent). 55 procent vindt dat water onbeperkt moet zijn. Slecht 30 procent vindt dat water beperkt moet worden. 32 procent vindt water goedkoop. 48 procent vindt water duur.

Verantwoordelijkheid

De meerderheid voelt zich verantwoordelijk om water zo weinig mogelijk te vervuilen (96 procent), minder water te verbruiken (91 procent), natuur schoon te houden (86 procent) en regenwater op te vangen (81 procent). 26 procent voelt zich verantwoordelijk om grijswater te recycleren. Circa 34 procent geeft aan sociale druk te voelen om water te besparen of om regenwater op te vangen/gebruiken. Circa 42 procent geeft anderzijds aan geen sociale druk te voelen om water te besparen of om regenwater op te vangen/gebruiken. De meerderheid (61 procent) voelt geen sociale druk voor het recycleren van grijswater.

Hergebruik

Voor welke toepassingen zou je welk type water gebruiken in de toekomst? Kraanwater in de toekomst: om te koken en te drinken (96 procent), voor de vaatwasser (54 procent). Ook voor persoonlijke hygiëne (bad, 58 procent; wastafel, 57 procent) primeert het gebruik van kraanwater boven de andere watertypes. Regenwater in de toekomst: om te gebruiken in de tuin (85 procent), schoon te maken (buiten en binnen, circa 76 procent), voor de wasmachine (75 procent), en om douchen (63 procent). Ook voor persoonlijke hygiëne (bad, 53 procent; wastafel: 53 procent) aanvaardt de meerderheid het gebruik van regenwater. De studie toont aan dat mensen ook bereid zijn om grijswater (afkomstig van wasmachine, vaat, douche).. te zuiveren en te gebruiken om het toilet door te spoelen. Ze willen het wel enkel gebruiken om het toilet door te spoelen. Gezuiverd grijswater ziet 74 van de respondenten wel zitten om het toilet door te spoelen. Ook voor het schoonmaken (buitenshuis: 69 procent en binnenshuis: 52 procent) staan respondenten open om gezuiverd grijswater te gebruiken. 43 procent geeft aan niet te weten voor welke toepassingen grijswater bruikbaar is. 76 procent geeft aan te weten voor welke toepassingen ze thuis regenwater kunnen gebruiken.

Advies

Ongeveer de helft van het kraanwater in Vlaanderen wordt geproduceerd uit oppervlaktewater (rivieren, kanalen...) en de andere helft uit grondwater. De respondenten staan voor heel wat andere waterbronnen open. Welke andere waterbronnen mogen watermaatschappijen gebruiken om kraanwater te produceren? De meerderheid (76 procent) is onverschillig tegenoverstaande de bron van kraanwater. Regenwater wordt het meest aanvaard als bron voor kraanwater (88 procent), gevolgd door zeewater (75 procent). Huishoudelijk afvalwater als bron voor kraanwater wordt door 53 procent aanvaardbaar beschouwd. Industrieel afvalwater (48 procent), of water importeren uit andere regio’s (40 procent) wordt minder aanvaard. 10 procent vroeg reeds advies aan hun waterbedrijf, idem aan loodgieters. 7 procent vroeg advies aan een architect. Vlakwa ligt aan de basis liggen van de grote water-enquête. Zij hebben heel wat projecten, zoals het waterbewust bouwen traject. “In het kader van het Coock project waterbewust bouwen willen we alvast door het verzamelen van bestaande informatie, het opbouwen van nieuwe expertise, verrichten van vertaalonderzoek, en het verspreiden hiervan, bedrijven uit de hele keten (van bouwheren, studiebureaus, architecten, aannemers, installateurs, rioolbeheerders) stimuleren en ertoe aanzetten om innovatieve technieken op het vlak van waterbewust bouwen toe te passen en te integreren in hun werking, zeg Dirk Halet van Vlakwa.

“De respondenten uit de studie geven aan dat ze regenwater meer willen benutten”,

zegt Verolien Cauberghe.

“Digitale watermeters kunnen echt wel een meerwaarde betekenen indien ze goed geïmplementeerd worden”

zegt Verolien Cauberghe.

Verolien Cauberghe