Antwerpse fonteinen 2.0

Stad Antwerpen zal haar fonteinen een update geven. Dankzij slimme technologie wil ze zorgen dat daarvoor minder manuele interventies nodig zijn. De fonteinen zouden dan minder water verbruiken, dat veilig is dankzij innovatieve producten. Ze zouden dan ook minder snel buiten dienst raken. Ze zouden kunnen interageren met de burgers. En nog veel meer…

Stad Antwerpen is begonnen aan een project dat ervoor moet zorgen dat haar fonteinen efficiënter en effectiever gaan werken. In het kader daarvan zal ze sensoren en intelligente sturingen inbouwen in elke fontein. Dat gebeurt in het kader van een project dat is geselecteerd voor het programma Slimme innovatie van de Vlaamse overheid. Yves Govaerts, teammanager bij AG Vespa: “We beheren 47 fonteinen in Antwerpen, waarvan er 35 in een stedelijke omgeving staan. Sommige hebben een rijke historiek en hebben door hun monumentaal uitzicht een iconische betekenis voor de stad. Ik denk bijvoorbeeld aan de Brabofontein op de Grote Markt, of de fontein op het Hendrik Conscienceplein. Maar ook hebben we kraaknieuwe fonteinen waarbij spuitkoppen zijn ingebouwd in stedelijke pleinen. Al die fonteinen zijn aangesloten op leidingwater maar werken met een intern reservoir. Er is dus sprake van waterbuffering. We hebben kleine fonteinen waarvan het buffervat gewoon een vat is van een tweetal kuub. Andere hebben gigantische reservoirs, bijvoorbeeld die aan de Leopold de Waelplaats. Dat is bij wijze van spreken een klein meer dat zich vult. Dagelijks werken ze vanaf 1 mei tot en met 1 oktober, tussen negen uur ’s morgens en negen uur ’s avonds. In de winter staan ze allemaal uit, behalve één, die aan de Leopold de Waelplaats, omdat die al over een vorstbeveiliging beschikt.”

Daarnaast zijn er nog zes vijverfonteinen, die vooral zijn gelegen in de parken: die vallen buiten het project.

Nieuwe aanpak

“Tijdens het fonteinseizoen”, gaat Yves Govaerts verder, “gaat telkens een ploeg van twee techniekers op pad om de fonteinen te onderhouden. Tijdens sommige pieken gaan twee ploegen van twee techniekers op pad. Ze rijden van de ene locatie in de stad naar de andere, om te kijken waar ze nog iets moeten bijstellen of onderhouden. Dat vergt veel manuren. En dan nog krijgen we soms klachten van burgers. Omdat die vinden dat een fontein niet tijdig ingeschakeld wordt, omdat een fontein niet hoog genoeg spuit of net te hoog, omdat die lawaaioverlast zou veroorzaken,… Dan gaan onze techniekers daarheen om bij te regelen. Zo kwamen we op het idee van het project rond slimme fonteinen: om het technische onderhoud ervan te optimaliseren. Dat dankzij sensoren die in verbinding zullen staan met een nog grotendeels te bouwen, webgebaseerd platform. Dat is nog steeds onze belangrijkste doelstelling. Maar met de loop der tijd begint het project meer te omhelzen dan wat in de initiële projectomschrijving stond.”

“Sensoren zullen in verbinding zullen staan met een nog grotendeels te bouwen, webgebaseerd platform.”

Christophe van Nunen, deskundige bij AG Vespa: “De sensoren zullen uitgelezen worden door de PLC in de besturingskast. Die PLC gaat de informatie vervolgens draadloos doorsturen naar het platform. De uitdaging is vooral de diversiteit van fonteinen. Aangezien niet één fontein dezelfde is, moeten we voor elke fontein eigen parameters ontwerpen en instellen.”

Voor het installeren van de sensoren voorziet Antwerpen drie niveaus, stelt hij. “Afhankelijk van hoe de fontein is opgebouwd, hoe die er uitziet en wat die nodig heeft, is er een lage, medium en hoge uitrusting. De laagste is alleen voor het passief monitoren. De medium is het passief monitoren en het actief aansturen. Bij de hoge uitrusting komt nog een groot aantal extra sensoren, om de werking doorgedreven te optimaliseren.”

Onderhoud

Christophe van Nunen: “We willen dat de fonteinen zelf melden wanneer ze onderhoud nodig hebben. Op die manier willen we vroeg kunnen vaststellen dat een defect komende is. Dat zullen we bijvoorbeeld zien aan de elektriciteitsmeters: als de pomp meer stroom dan gewoonlijk verbruikt, weten we dat er iets mis is. Door flowmeters in te bouwen, zal we snel kunnen opmerken dat er een opstopping of aanverwant probleem is. We kunnen dan ook veiligheden inbouwen waardoor een fontein zichzelf uitschakelt, zodat de schade beperkt wordt.”

Waterbesparing

“We willen het peil in het buffervat monitoren”, voegt Yves Govaerts eraan toe.“ Als dat een kritiek laag peil aangeeft, weten we dat we ons buffervat moeten bijvullen met leidingwater. We onderzoeken ook mogelijkheden om het platform in verbinding te brengen met de meteorologische website van het KMI of een lokaal weerstation, zodat we buien kunnen voorspellen. We zouden dan het bijvullen tijdelijk on hold kunnen zetten wanneer we weten dat regen op komst is die het reservoir al wat zal bijvullen.”

“Onder meer willen we dat de fonteinen zelf melden wanneer ze onderhoud nodig hebben.”

Interface en automatisatie

Het is de bedoeling dat de techniekers in de toekomst op hun tablets de status van alle fonteinen in één oogopslag kunnen zien, stelt Yves Govaerts. “Zo kunnen ze een optimaal rijparcours uitstippelen. Dan zien ze bijvoorbeeld welke fontein het eerst onderhoud nodig heeft, of welke stukken alvast besteld kunnen worden in het kader van een herstelling. We willen ervoor zorgen dat bij defecten alarmen verschijnen op het platform. Daarop zullen de techniekers kunnen nagaan waar juist zich het probleem stelt, aan de hand van sensordata. De uitbouw van dit digitale platform zal gebeuren door onze partners Digipolis, Datylon en CP-A.”

Dan is er nog het onderhoud van de filters voor het grof vuil. Yves Govaerts: “Onze techniekers maken die nu telkens manueel leeg. We overwegen een groffiltersysteem waarin een automatische reiniging of spoeling gebeurt, waarbij het slib tijdelijk opgeslagen wordt in een kleine buffertank. Die zouden onze techniekers dan nog slechts één keer om de twee of drie maanden moeten leegmaken.”

Interactiviteit

De sturing speelt ook in op de aanwezigheid van bezoekers. Christophe van Nunen: “Vooral bij speelfonteinen is interactie nuttig, omdat die intensief gebruikt worden door kinderen. Ook bekijken we nog in hoeverre het interessant is om informatie van de fontein naar de burger over te brengen met een QR-code die zich aan de fontein bevindt, waardoor de burger met zijn smartphone informatie kan opvragen. Denk bijvoorbeeld aan een vraag als: ‘Is de fontein nu uitgeschakeld? Eventueel verschijnt dan op diens scherm: ‘Deze fontein is niet actief tot 13.00 uur omwille van de wekelijkse markt op het plein.’ ”

Waterkwaliteit

Dan is er nog de waterkwaliteit. Christophe van Nunen: “Momenteel gebruiken we in sommige fonteinen chloor en zuur om de kwaliteit op peil te houden. Maar dat zijn geen ecologische producten, en we mogen die niet zelf vervoeren. In het kader van het project zullen we de mogelijkheden van andere pistes onderzoeken. Zo bekijken we, samen met onder meer een extern labo en de Universiteit van Luik, in hoeverre we hetzelfde kunnen bereiken met probiotica in het water.”

Yves Govaerts: “We hopen dit ambitieuze plan volledig uitgerold te hebben voor alle stadsfonteinen tegen 2025.”

Door Koen Vandepopuliere

Foto’s: AG Vespa

www.antwerpen.be

www.agvespa.be