Waterbehandelingsinstallatie van Eurochemic klaar voor ontmanteling

Onze industriële dochteronderneming Belgoprocess heeft de voorbereidingswerken voor de ontmanteling van de waterbehandelingsinstallatie in een bijgebouw van de oude opwerkingsfabriek Eurochemic afgerond. De installatie is nu klaar om in alle veiligheid effectief ontmanteld te worden. Johan Hoppenbrouwers, uitbatingsingenieur ontmanteling bij Belgoprocess, vertelt er meer over.

Laten we eerst starten met een korte terugblik. In 1966 werd de pilootfabriek Eurochemic op de huidige site van Belgoprocess in Dessel in gebruik genomen. Een grootschalig internationaal project van dertien landen die er methodes bestudeerden en testten om nog bruikbare radioactieve stoffen zoals uranium terug te winnen uit verbruikte splijtstoffen. Het project eindigde in 1974 en enkele jaren later nam de Belgische Staat de fabriek over.

In 1986 kreeg NIRAS de verantwoordelijkheid voor de ontmanteling van de site en vertrouwde ze de werken toe aan Belgoprocess, haar industriële dochteronderneming. Belgoprocess startte de ontmantelingsactiviteiten van Eurochemic in 1989. De fabriek is vandaag volledig afgebroken. Wel moeten er nog enkele bijgebouwen ontmanteld worden, waaronder de waterbehandelingsinstallatie.

Radioactiviteit naar beneden

In die installatie bevonden zich vier waterbekkens waarin radioactieve brandstofelementen (verbruikte splijtstof) opgeslagen lagen in afwachting van verwerking. Deze brandstofelementen werden – net als het water van de bekkens – jaren geleden al veilig verwijderd en verwerkt. Maar voordat de ontmanteling zelf kan beginnen, moest eerst nog de radioactiviteit van de waterbehandelingsinstallatie naar beneden.

Hoe werkt zo’n waterbehandelingsinstallatie nu eigenlijk? Johan Hoppenbrouwers legt het kort uit: “Het water in de bekkens diende om de straling van de brandstofelementen tegen te houden en de radioactief besmette brandstofelementen koel te houden. Om haar functie goed te laten vervullen, moest dit water dus constant behandeld (gezuiverd) worden. Dat gebeurde door het te laten stromen door zandfilters en vervolgens door ionenwisselaars die de radioactiviteit als het ware opnamen. In die ionenwisselaars zitten namelijk harsen, dat zijn kunststofbolletjes die radioactieve ionen uit het water opnemen en tegelijkertijd andere onschadelijke ionen loslaten. De radioactieve stoffen werden dus uit het water gehaald en aan de harsen gebonden.”

Zo weinig mogelijk radioactief afval

Een belangrijk principe bij ontmantelingsprojecten zoals dit, is het beperken van de hoeveelheid radioactief afval. Van de ongeveer 21 ton metaal die uiteindelijk uit de installatie verwijderd zal worden, zal maar 2,5 ton als radioactief afval verwerkt worden. Het grootste deel van het metaal zal – na behandeling in onze decontaminatiewerkplaats – gerecycleerd worden.

Met factor 100 verminderd

Op naar 2025, het jaar waarin de waterbehandelingsinstallatie onder handen genomen werd. Johan Hoppenbrouwers: “Door jaren gebruik was de radioactiviteit op de harsen in de ionenwisselaars veel te hoog om veilig hands-on ontmantelingswerken uit te voeren. Een van de grote uitdagingen was om die radioactiviteit in de ionenwisselaars sterk te reduceren. Dat is ons gelukt: we hebben die met een factor 100 kunnen verminderen. Toch een hele prestatie.”

niras
Medewerkers van het ontmantelingsteam.
niras
De waterbehandelingsinstallatie na de voorbereidingswerken.

Hoe is dat concreet in zijn werk gegaan? Johan Hoppenbrouwers: “We hebben een reeks chemische spoelingen door de ionenwisselaars uitgevoerd met salpeterzuur (4.500 liter in totaal) en industrieel water (2.250 liter in totaal). Nadat alle harsbedden in de ionenwisselaars gespoeld waren en de radioactiviteit tot op het veilig werkbare niveau gereduceerd was, werden de harsen uit de ionenwisselaars gehaald. Deze werden vervolgens verpakt in zakken van 5 kilo en klaargemaakt voor intern transport voor verdere verwerking en opslag in afvalvaten.”

“Deze operatie werd zorgvuldig voorbereid”, weet Johan Hoppenbrouwers. “We hebben eerst stalen van de harsen genomen en in ons laboratorium laten onderzoeken om de meest geschikte behandeling door spoeling te bepalen. In totaal hebben de spoelingen zo’n jaar in beslag genomen. We spoelden natuurlijk niet constant, vaak was het wachten op analyses om te zien hoe de harsen zich gedroegen om zo de aanpak bij te sturen. We hebben daarbij ook een eigen pompinstallatie ontworpen en gebouwd om de spoelingen uit te voeren.”

Radioactieve spot

Naast de ionenwisselaars moesten ook de zandfilters aangepakt worden. Johan Hoppenbrouwers: “In deze filters zat radioactief slib dat volledig verwijderd moest worden. Bovendien zat er in één filter een radioactieve ‘spot’ met een veel hogere radioactiviteit, meteen een van de grootste uitdagingen in het project. Na heel wat berekeningen en simulaties hebben we een speciaal hulpmiddel ontworpen en gebouwd waarmee we het materiaal van de wanden en bodem konden losschrapen. Zo hebben we de radioactieve spot en de rest van het slib volledig kunnen verwijderen en naar de verdere verwerkingsinstallaties gestuurd.”

Net als de ionenwisselaars werden dus ook de zandfilters leeggemaakt en onder het veilig werkbare niveau van radioactiviteit gebracht. Daarna werden heel wat metalen onderdelen afgekoppeld en afgevoerd voor verdere verwerking. Daarmee is de weg vrij voor de volgende fase: de eigenlijke ontmanteling van de waterbehandelingsinstallatie. Dat zal zo’n 20 maanden werk vergen.

Bron en foto's: Niras