Slim bufferbekken voor nabijgelegen landbouwpercelen

Door Matthias Vanheerentals

De stad Mechelen gaat begin volgend jaar een nieuw bufferbekken bouwen ter hoogte van de Bankstraat om het hemelwater, dat naar de gracht gaat, te kunnen bufferen in tijden van droogte en extreme neerslag. Het bufferbekken is een slimme oplossing om het overschot aan water nuttig in te zetten op landbouwpercelen. Binnen het project B-WaterSmart werden dit jaar al eerste succesvolle proefvelden aangelegd die boer, burger en bestuur met elkaar moeten verbinden.

De droogte van afgelopen zomer heeft nogmaals bewezen dat water zo efficiënt en zo slim mogelijk ingezet moet worden. Omdat het zo kostbaar geworden is, mogen we het niet zomaar laten wegvloeien. De eerste onderzoekslijn wordt in de regio Mechelen uitgewerkt waar Stad Mechelen, samen met Aquafin, VITO en het Proefstation voor de Groententeelt zal onderzoeken hoe regenwater uit een gescheiden rioleringsstelsel optimaal kan dienen voor land- en tuinbouw. Zulke projecten moeten er enerzijds voor zorgen dat er overstromingen voorkomen kunnen worden en dat ze anderzijds meteen een oplossing zijn voor de droogtes die steeds vaker zullen voorkomen.

Hogere opbrengst

Mechels schepen voor landbouw Koen Anciaux benadrukt het belang van het project. “Met B-WaterSmart zorgt Mechelen ervoor dat hemelwater beschikbaar blijft voor landbouw. In natte periodes proberen we zo veel mogelijk water in te zamelen. In droge periodes gebruiken we het om velden in de buurt van extra water te voorzien. Zo kunnen we bij droogte de landbouwer helpen door de opbrengst zo veel mogelijk op peil te houden. Dit concept past perfect binnen de visie van het hemelwaterplan en ondersteunt zo rechtstreeks de lokale voedselstrategie.”

Techniek

Er komt heel wat techniek bij kijken. Er wordt gebruik gemaakt van regelputten, zoals we in de peilgestuurde drainage kennen. “In de regelputten kunnen we water inlaten, zodanig dat de drainagebuizen in het perceel het water van het bufferbekken kunnen infiltreren”, zegt Joris de Nies, onderzoeker bij het Proefstation voor de Groenteteelt. “Het meeste water gaat verticaal omlaag draineren en is niet beschikbaar voor gewassen. Maar ook dat is een positief effect. Zo kunnen we onze grondwaterlagen beter aanvullen en beschermen.” Het bufferbekken voor de landbouw zal 1400 m³groot worden. Het wordt een relatief ondiep bekken omdat het ook gravitair moet kunnen functioneren. Het bufferbekken zal slim worden aangestuurd. “Een klassiek bufferbekken is met een knijpconstructie gemaakt, met een kleine opening waar het water altijd terug uitloopt. Op deze locatie willen we het water net bijhouden om te infiltreren. Daarom zullen we een weersgestuurde schuif plaatsen, in samenwerking met VITO en Aquafin. Zij zijn momenteel aan het bekijken hoe de schuif kan geprogrammeerd worden.” Deze aansturing zorgt ervoor dat enerzijds overstromingen kunnen voorkomen worden en anderzijds het water optimaal gebruikt wordt.

Testen

Het systeem van subirrigatie wordt sinds eind mei getest in verschillende groentegewassen. “Het bestaande drainagesysteem dat al aanwezig was hebben we nu aangesloten op een watercontainer die het bufferbekken moet simuleren”, zegt Joris De Nies. “Een loonwerker vult deze wekelijks met ca 40 kuub water. In de zomer hebben we aan een snelheid van 120m³/ha/dag geïnfiltreerd. We zien positieve effecten in de teelten en groter dan we hadden verwacht. We zien bij de pompoenen een duidelijke meeropbrengst. Op het deel waar water via de drainage werd geïnfiltreerd haalden we een opbrengst die 10 ton hoger was in vergelijking met het niet-bevloeide deel. Ook in de knolselder is er een hogere opbrengst.” Er zijn al kwaliteitstesten gebeurd op het gescheiden regenwater. “We moeten ons wellicht focussen op fosfor en stikstof”, zegt De Nies. “Er zijn geen zware metalen gevonden. Daarna wordt het water behandeld. Aquafin zal een mobiele zuivering integreren. Initieel wordt een zandfilter geïmplementeerd waarna het gezuiverde water klaar is voor infiltratie op de nabije percelen. Om alles goed te meten, werden tal van druksensoren geplaatst in peilbuizen. Die zorgen voor een onmiddellijke uitlezing van de watertafel en die kan je vanop afstand raadplegen. Er zijn ook bodemvochtsensoren geplaatst die op verschillende dieptes het bodemvocht meten.”

Slimmer omgaan met water

Werken aan een beter waterbeheer is de motor om Mechelen toekomstbestendig te maken. “Ruimte geven aan water via onthardingen en wadi’s biedt kansen om de stad te vergroenen en beschermt ons tegen uitdroging”, zegt Koen Anciaux. “Dit is ook noodzakelijk om waardevolle wetlands nat te houden. Zo stelt het bufferbekken in de Bankstraat de omgeving in staat om een teveel aan water te capteren, te bufferen en het in tijden van droogte te infiltreren in nabijgelegen landbouwpercelen. Het zijn nieuwe en slimme manieren van omgaan met water. Een manier waarop burgers, besturen, landbouwers en onderzoekers nauw samenwerken en op zoek gaan naar innovatieve oplossingen. Dat is ook de sterkte van het project B-WaterSmart. Verschillende actoren rond de tafel brengen om de weg van water in kaart te brengen zodat bestaande waterproblemen van vandaag de oplossing kunnen zijn van morgen.” De totale kostprijs van de aanleg wordt geraamd op 600.000 euro, waarvan 180.000 euro Europees geld. De stad Mechelen, het Proefstation voor de Groenteteelt, Aquafin, de Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek (VITO), de Watergroep en KWR zijn in het Europees project B-WaterSmart gestapt.

Organisatie

Niet enkel de omwonenden worden nauw betrokken bij elke stap van het project om een beter inzicht te krijgen in de waterstromen van de omgeving. Voor de gelegenheid worden de groenten van het testveld grotendeels ter beschikking gesteld van een organisatie die er tijdens de wintermaanden graag mee aan de slag gaat: ’t ASS soep van de Jec De Krone. Jec De Krone is sinds mei 2014 een plek waar mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt ervaring kunnen komen opdoen. “We zijn een job-ervaringscentrum voor jongeren met Autisme Spectrum Stoornis (ASS). We zijn ervan overtuigd dat we, door deze jongeren de nodige arbeidservaring aan te bieden en hen te ondersteunen bij hun carrièreplanning, hun kansen op een job en dus op hun algemeen maatschappelijk welzijn verhogen”, zegt Noël Van Den Broeck, afgevaardigd bestuurder van de organisatie. “Tijdens de wintermaanden wordt het een pak kalmer in onze brasserie en gaan we aan de slag met de t’Ass soep. We maken de soep die we leveren aan bedrijven of komen cateren op feestjes. Ook maken onze medewerkers per volume soep een volume gratis soep die we dan weer bedelen aan kansengroepen zoals Foodsavers. Wie dus soep wil proeven gemaakt van groenten van het proefveld aan de Bankstraat, is de komende weken meer dan welkom om bij ons soep te bestellen.”

“Met B-WaterSmart zorgt Mechelen ervoor dat hemelwater beschikbaar blijft voor landbouw,”

zegt Koen Anciaux, schepen landbouw

In de regelputten kunnen we water inlaten, zodanig dat de drainagebuizen in het perceel het water van het bufferbekken kunnen infiltreren”,

zegt Joris de Nies, onderzoeker bij het Proefstation voor de Groenteteelt.